Akademik Makalelerden ve Tezden Kitap Nasıl Hazırlanır?

Akademik malzemeyi kitaba dönüştürmek dört işle ilerler: elinizdeki metinleri envantere almak, kitap biçimini seçmek, bölümleri tek bir ana soruya bağlamak ve hak ile atıf kontrollerini tamamlamak. Makale, bildiri ve tez aynı dosyada toplansa bile kitap olmaz; okurun baştan sona izleyebileceği bir kurgu gerekir. Aşağıdaki dört bölüm bu işleri sırasıyla ele alır. Son bölüm ise Limera Yayınları'nda dosyanın nasıl ilerlediğini anlatır.

Rehber genel bir çalışma yöntemi sunar. Kurumunuzun atama, yükseltme veya yayın ölçütleri ayrı bir konudur ve burada değerlendirilmez.

Akademik malzeme envanteri nasıl çıkarılır?

Akademik malzeme envanteri, elinizdeki her makale, bildiri, tez bölümü ve raporun kitaptaki yerini tek satırda gösteren çalışma tablosudur. Önce satırları açıp ilk alanları doldurun; karar sütununu en sona bırakın. Böylece en sevdiğiniz metne değil, kitabın ihtiyacına göre seçim yaparsınız.

Güncellik, özgünlük ve ana soruya uygunluk 1 ile 3 arasında puanlanır. Ölçek şöyle tanımlanır:

• Güncellik: 1 = veriler ve literatür belirgin biçimde eskimiş; 2 = bazı kısımlar güncellenmeli; 3 = metin bugünkü hâliyle kullanılabilir.
• Özgünlük: 1 = başka yerlerde de bulunabilecek genel anlatım; 2 = kısmen yeni katkı; 3 = kitabın asıl katkısını taşıyan kısım.
• Ana soruya uygunluk: 1 = bağ zayıf; 2 = soruya dolaylı yanıt verir; 3 = soruyu doğrudan yanıtlar.

Hak ve izin durumu puanlanmaz. Dört durumdan biriyle işaretlenir: alındı, bekliyor, gerekmiyor veya belirsiz. “Belirsiz” satırlar netleşmeden o metne bölüm kararı verilmez.

Tablodaki satırlar varsayımsaldır; kendi dosyalarınızla doldurmanız gerekir.

Karar için basit bir kural yeterlidir. Üç puanı yüksek ve hak durumu çözülmüş satır bölüm adayı olur. Ana soruya uygunluğu 1 olan satır, diğer puanları yüksek olsa da bölüm olmaz; ek olarak kalır ya da dışarıda bırakılır. Bu kural örnektir; kendi kitabınıza göre eşiği değiştirebilirsiniz.

Hangi kitap biçimi malzemenize uyar?

Kitap biçimi, malzemenin kitapta hangi düzenle yer alacağını belirleyen çerçevedir. Dört biçim vardır: monografi, tezden uyarlanan kitap, makale derlemesi ve editörlü derleme. Aralarındaki fark en açık biçimde şu iki soruda görünür: Ana soru kime ait ve metinler kaç kişiden geliyor?

Önce malzemenin türüne bakın. Tablo, her türün kitaba girerken ne gerektirdiğini kısaca gösterir.

Sonra biçimi seçin. Her biçim için bir karar sorusu şöyle sorulabilir:

• Monografi: Tek bir yazar, tek bir ana soruyu baştan sona yanıtlıyor mu?
• Tezden uyarlanan kitap: Çekirdek malzeme tez mi ve onu bir okur kitlesi için yeniden kurmaya hazır mısınız?
• Makale derlemesi: Makaleler aynı yazara ait ve ortak bir ana soruya mı bağlı?
• Editörlü derleme: Metinler birden çok yazardan geliyor ve bir editör onları tek çatıda topluyor mu?

Birden fazla biçim uyuyorsa ana soruya hizmet eden malzemenin oranına bakın. Envanterde “bölüm” kararı alan satırların büyük kısmı yeniden yazılacaksa monografi daha uygundur. Satırların büyük kısmı mevcut hâliyle kullanılacaksa makale derlemesi daha dürüst bir seçimdir. Biçimi seçmeden birleştirmeye girişmek, bölümler arasında çelişkiye yol açabilir.

Bölümler tek bir ana soruya nasıl bağlanır?

Ana soru, kitabın baştan sona yanıtlamaya çalıştığı tek sorudur. Bölümler bu soruya göre sıralanır; ayrı zamanlarda yazılmış metinler ancak bu bağla kitap gövdesi oluşturur. Soruyu önce tek cümleyle yazın, sonra her bölümün bu cümleye ne kattığını sorgulayın.

1. Ana soruyu tek cümleyle yazın ve kitabın ilk sayfasına koyun.
2. Her bölüm için kendi alt sorusunu belirleyin.
3. Bölümleri kavramsal çerçeve, yöntem, bulgular ve tartışma gibi bir akışa göre ya da konu sırasına göre dizin.
4. Birden fazla bölümde anlatılan aynı literatür özetini tek yere taşıyın.
5. Her bölümün sonuna, sonrakine bağlanan bir geçiş cümlesi yazın.
6. Bölüm başlarına iki üç cümlelik özet koyun; dosyayı okuyan kişi yapıyı hızlıca görür.

Terim ve yazım tutarlılığı

Makaleler farklı dergilerin yazım kurallarıyla hazırlandığı için aynı terim bir bölümde bitişik, ötekinde ayrı yazılmış olabilir. Tüm dosyada terimi arayın, bulduğunuz yazımları bir listeye alın ve birini seçin. Kısaltmaların ilk geçişini, yabancı terimlerin Türkçe karşılıklarını ve kaynakça biçimini de aynı turda tek tipe getirin.

Örnek ilk bölüm iskeleti

Aşağıdaki iskelet varsayımsaldır. Kitabın ana sorusunun “Küçük kütüphaneler dijital arşivleme kararlarını nasıl veriyor?” olduğunu varsayalım. İkinci bölümün planı şöyle görünebilir:

Aynı beş satırı her bölüm için doldurduğunuzda kitabın iskeleti de ortaya çıkar. Bölümler arasındaki boşluklar ve örtüşmeler bu tabloda, yazım aşamasından önce görünür.

Hak, atıf ve gönderim kontrolleri nelerdir?

Hak, atıf ve gönderim kontrolleri, kurgu tamamlandıktan sonra dosyayı yayıncıya hazırlayan destekleyici adımlardır. İçeriği değiştirmezler; ancak eksik kalırlarsa değerlendirme sürecini uzatabilirler. Bu başlıktaki hak soruları genel bilgilendirmedir ve hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Daha önce yayımlanmış metinlerin izni

Daha önce yayımlanmış bir makaleyi kitapta kullanmak, metni olduğu gibi kopyalamak anlamına gelmez. Önce dergiyle imzaladığınız yayın sözleşmesine ve makalenin lisansına bakın. Açık erişim ya da Creative Commons lisansı taşıyan makalelerde koşullar lisans türüne göre değişir; lisans metnini okuyun.

Görseller, tablolar, ölçekler ve çeviriler ayrı bir kontrol ister. Üçüncü kişi haklarına dair izinleri kendi kaynaklarınızdan netleştirin. Sonucu envanterdeki hak sütununa işleyin.

İlk yayını kaynak olarak göstermek

Makaleden uyarlanan her bölümün ilk sayfasında, ilk yayını belirten bir dipnot kullanabilirsiniz. Dipnot, metnin kitap için ne ölçüde değiştirildiğini de söyleyebilir. Örneğin: “Bu bölümün ilk hâli, Örnek Dergi'de 2019'da yayımlanan makaleye dayanır; metin kitap için yeniden düzenlenmiştir.” Kaynakçada ise makalenin orijinal künyesi yer alır.

Gönderim öncesi kontrol listesi

• Envanter tablosunda “belirsiz” hak durumu kalmadı.
• Ana soru tek cümleyle yazıldı ve bölümler ona göre sıralandı.
• Her bölümün başında ilk yayın kaynağı belirtildi.
• Terim listesi hazırlandı ve tüm dosyada uygulandı.
• Kaynakça tek biçimde düzenlendi.
• Dosya tek bir belge olarak birleştirildi; bölüm başlıkları sırayla numaralandı.

Limera Yayınları'nda dosya nasıl ilerler?

Limera Yayınları basılı kitap yayıncılığı yapar. Dosya önce ön değerlendirmeden geçer; sözleşmenin ardından editöryel çalışma, mizanpaj, kapak, ISBN ve bandrol işlemleri yapılır, kitap sonunda satışa açılır. Editöryel metin, mizanpaj ve kapak her aşamada yazar onayına sunulur. Ortalama editör turu 2-4 hafta sürer.

Kitaplar print-on-demand modeliyle basılır; sipariş geldikçe basım ve gönderim yapılır. E-kitap (EPUB) yayını ise ayrı bir pakettir. Limera, akademik hakem süreci yürütmez, atama veya yükseltme için yayın niteliği sağlamaz ve hukuki izin kontrolü yapmaz. Bu değerlendirmeleri kendi kurumunuzun ölçütlerine göre yapmanız gerekir.

Süreç ve seçenekler için yayın paketlerimize bakabilirsiniz. Hazırlık için ücretsiz kaynaklarımıza göz atabilirsiniz. Dosyanız hazırsa başvuru formumuzu doldurabilirsiniz.

Bu içerik, yapay zekâ araçlarından faydalanılarak tasarlanmış; doğruluk, güncellik ve okuma kalitesi açısından editörlerimiz tarafından denetlenip düzenlenmiştir.