Dizgi Ne Demek? Mizanpajla Aynı Şey mi?
KISA CEVAP
Dizgi, bir metnin baskıya uygun biçimde yazı karakteri, punto ve harf-satır aralıklarıyla kurulmasıdır; mizanpaj ise dizilmiş metnin sayfaya yerleştirilmesidir.
Dizgi, matbaacılığın kurşun harfleri tek tek dizdiği dönemden kalan bir kelimedir. Bugün harfler kutudan alınmıyor ama iş özünde aynı: metnin hangi harflerle, hangi büyüklükte ve hangi aralıklarla kurulacağına karar vermek.
TDK tanımı ve kelimenin kökeni
TDK Güncel Türkçe Sözlük dizgiyi şöyle tanımlar: "Basım için harfleri, kelimeleri, satırları, sayfalar oluşturacak biçimde düzenleme." Sözlük eş anlamlı olarak "tertip" karşılığını da verir.
Tanımdaki "harfleri düzenleme" ifadesi kelimenin geldiği yeri ele veriyor: kurşun harflerin kutudan tek tek alınıp yan yana dizildiği matbaa dönemini. Bugün iş bilgisayarda yapılıyor ama karar seti aynı kaldı — hangi harf, ne büyüklükte, hangi aralıkla.
Dizgide neye karar verilir?
•
Yazı karakteri (font): Gövde metni için okunaklı bir karakter seçilir; başlıklar için farklı bir aile kullanılabilir.
•
Punto: Harflerin büyüklüğü. Aynı punto farklı karakterlerde farklı büyüklükte görünür.
•
Satır aralığı: Satırlar arasındaki dikey mesafe. Dar aralık sayfayı sıkıştırır, geniş aralık dağıtır.
•
Harf ve kelime aralığı: Özellikle iki yana yaslı metinde kelime aralarının aşırı açılmaması için ayarlanır.
•
Hizalama ve heceleme: Metnin iki yana mı yaslanacağı, hecelemenin açık olup olmayacağı.
Türkçe metinde dizginin özel sorunu
Türkçe, ı/İ, ğ, ş, ç, ö, ü karakterlerini kullanır. Her yazı karakteri bu harflerin tamamını içermez; özellikle dekoratif ve yabancı kaynaklı fontlarda eksik glif sorunu çıkar. Eksik glif, harfin yerinde boş kutu ya da bambaşka bir karakter görünmesi demektir.
Bu yüzden dizgide seçilen fontun Türkçe karakter desteği baştan denenir. Kapak gibi tek bir kelimenin bile büyük göründüğü yerlerde, eksik bir "ğ" tüm işi bozar.
Dizgi mi mizanpaj mı önce?
Önce dizgi, sonra mizanpaj. Metin hangi karakter ve puntoyla kurulacağı belirlenmeden sayfaya yerleştirilemez; çünkü punto değişince metnin kapladığı alan, dolayısıyla sayfa sayısı da değişir.
Sayfa sayısı ise doğrudan maliyeti ve sırt kalınlığını etkiler. Bu yüzden dizgi kararları, kapak tasarımının ölçüsünü bile belirler.
SSS
Dizgi hakkında sık sorulanlar
Dizgi ne demek?
Dizgi, bir metnin baskıya uygun biçimde yazı karakteri, punto ve harf-satır aralıklarıyla kurulmasıdır. Metin sayfaya yerleştirilmeden önceki aşamadır.
Dizgi ile mizanpaj arasındaki fark nedir?
Dizgi metnin hangi karakterle, hangi puntoda ve hangi aralıkla kurulacağını belirler. Mizanpaj ise dizilmiş metni sayfa ölçüsüne, kenar boşluklarına ve başlık düzenine göre sayfaya yerleştirir.
Dizgi hatası ne demek?
Dizgi hatası, metin baskıya hazırlanırken oluşan harf, aralık ve karakter hatalarıdır: eksik ya da yanlış harf, satır sonunda hatalı bölünen kelime, Türkçe karakterin fontta bulunmaması gibi. Yazarın Word dosyasındaki hatadan farklıdır; dizgi sırasında ortaya çıkar ve tashih aşamasında yakalanır.
Dizgi sayfa sayısını değiştirir mi?
Evet. Punto, satır aralığı ve yazı karakteri değişince metnin kapladığı alan değişir; bu da sayfa sayısını, dolayısıyla baskı maliyetini ve kitabın sırt kalınlığını etkiler.
Ücretsiz rehber
Dosyanızı yayınevine göndermeden önce dil, imla, kurgu ve biçim açısından kendi kendinize uygulayabileceğiniz kontrol listesi.
Kitabınızı yayına hazırlıyoruz
Editörlük, redaksiyon, tashih, dizgi ve mizanpaj — dosyanızın yayına hazır hâle gelmesi için gereken her adımı birlikte yürütüyoruz.
Son güncelleme: 6 Eylül 2026