Kısaca kilit noktalar
ISBN = kitabın 13 haneli uluslararası kimlik numarası; Kültür ve Turizm Bakanlığı ISBN Türkiye Ajansı verir.
Bandrol = satılan kitabı korsana karşı koruyan resmi bant; baskı adedi kadar alınır ve başvuru için ISBN gerekir.
Telif hakkı = eseri yazdığınız an doğar; manevi haklar daima yazarda kalır, mali haklar sözleşmeyle düzenlenir.
Bir yayıneviyle çalışırsanız ISBN, sertifika ve bandrol süreçlerinin tamamı sizin adınıza yürütülür.
Kitabını yayımlatmak isteyen çoğu yazar aynı üç kavramda takılır: ISBN, bandrol ve telif hakkı. Kulağa bürokratik gelse de mantığı aslında basittir; doğru sırayla ilerlediğinizde işlemlerin çoğu birkaç gün içinde tamamlanabilir. Bu rehberde her birinin ne olduğunu, neden gerektiğini, kimin başvurduğunu ve nasıl ilerlediğini açıklıyoruz. İyi haber şu: Limera Yayınları ile çalıştığınızda ISBN, yayıncı sertifikası ve bandrol işlemlerinin tamamını sizin adınıza biz yürütürüz; ama sürecin nasıl işlediğini bilmek, haklarınıza sahip çıkmanız açısından değerlidir.
ISBN nedir ve ne işe yarar?
ISBN (International Standard Book Number), her kitaba verilen 13 haneli uluslararası kimlik numarasıdır. Kitabınızın parmak izi gibi düşünün: aynı numara dünyada başka hiçbir kitapta bulunmaz. Kitabınızın künyesinde ve arka kapaktaki barkodun altında yer alır.
Basılı kitap, e-kitap ve ciltli baskı gibi her farklı format ayrı bir ISBN taşır. Aynı kitabın karton kapaklı sürümü ile e-kitap sürümü iki ayrı ISBN ile kaydedilir.
Satış ve dağıtım: Online pazaryerleri, kitapçılar ve dağıtımcılar kitapları ISBN üzerinden tanır ve stoklar. ISBN olmadan bir kitabı raflara veya dijital mağazalara sokmak neredeyse imkânsızdır.
Bulunabilirlik: Kütüphane katalogları ve arama sistemleri kitabınızı ISBN ile eşler; okur kitabınızı adıyla veya numarasıyla net biçimde bulur.
Bandrolün ön koşulu: 31 Ocak 2023’ten bu yana bandrol başvurusu için ISBN zorunludur; yani ISBN, resmi sürecin ilk adımıdır.
ISBN nasıl alınır? Kim başvurur?
ISBN’i, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü bünyesindeki ISBN Türkiye Ajansı verir. Başvuru, “Yayın Standartları ve Derleme Bilgi Sistemi” üzerinden çevrimiçi yapılır; sisteme e-Devlet üzerinden de erişilebilir.
Başvuruyu genellikle yayınevi yapar; çünkü ISBN talebi için önce yayıncı kaydı ve yayıncı sertifikası gerekir. Kendi kitabını kendi imkânıyla basmak isteyen bir yazar da “yayımcı” olarak kaydolup başvurabilir, fakat bu durumda sertifika ve resmi yükümlülükler yazarın üzerinde kalır.
Limera Yayınları ile yayımlarsanız bu adımların tamamını yayınevi olarak biz üstleniriz; kitabınız kendi ISBN’i ve künyesiyle yayımlanır.
Yayıncı sertifikası: ISBN’in ön koşulu
ISBN ve bandrol başvurusu yapabilmek için “Sertifika” (yayımcı sertifikası) gerekir. Bu belgeyi Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü verir; başvuru çevrimiçi yapılır ve istenen belgeler bağlı bulunduğunuz İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne iletilir.
Sertifika, bir kişinin veya kuruluşun yayıncılık faaliyeti yürütmeye yetkili olduğunu gösterir. Kurumsal bir yayıneviyle çalışan yazarların bu belgeyle uğraşmasına gerek yoktur; sertifika yayınevine aittir.
Bandrol nedir, neden gerekir?
Bandrol, satışa sunulan kitapların üzerine uygulanan, korsan çoğaltmaya karşı koruma sağlayan resmi bir güvenlik bandıdır. Bir kitapta bandrol görmek, o nüshanın yasal olarak basıldığının ve haklarının korunduğunun işaretidir.
Bandrol, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından baskı adedi kadar verilir. Örneğin 500 adet basıyorsanız 500 bandrol alır ve her nüshaya bir bandrol uygularsınız. Başvuru sırasında kitabın ISBN’i, adı, yazarı, baskı adedi ve satış fiyatı sisteme girilir; baskı sayısı kadar bandrol ücreti ödenir ve onay sonrası bandroller basılı olarak yayıncıya ulaşır.
Bandrol, telif haklarının fiili koruyucusudur: piyasada bandrolsüz satılan bir kitap yasa dışı kabul edilir. Bu yüzden dağıtıma girecek her kitabın bandrollü olması gerekir.
Telif hakkı ne zaman doğar? Neyi kapsar?
En çok karıştırılan konu budur: Telif hakkı, eserinizi yarattığınız anda kendiliğinden doğar. Bir metni yazdığınız an, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında o eser üzerinde hak sahibi olursunuz. Telif hakkının doğması için herhangi bir yere kayıt yaptırmanız, ücret ödemeniz veya ISBN almanız şart değildir.
Manevi haklar: Eserin adınıza yayımlanması, eser sahibi olarak anılmanız ve eserin bütünlüğünün korunması gibi haklar. Bunlar devredilemez; her zaman yazarda kalır.
Mali haklar: Çoğaltma, yayma, temsil ve işleme gibi ekonomik haklar. Bunlar bir sözleşmeyle yayınevine devredilebilir veya belirli bir süre ve kapsam için lisanslanabilir. Yayın sözleşmenizin özü budur.
Telif hakkınızı nasıl korursunuz?
İsteğe bağlı olarak eserinizi Telif Hakları Genel Müdürlüğü ya da İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri nezdinde kayıt-tescil ettirebilirsiniz. Bu zorunlu değildir; ancak bir ihtilaf durumunda eserin size ait olduğunu ispatlamayı kolaylaştırır. Koruma süresi, eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra 70 yıl devam eder.
Bir yayıneviyle çalışırken haklarınızı korumak için sözleşmede mali hakların “devir mi yoksa lisans mı” olduğuna, süreye, baskı adedine ve telif oranına dikkat edin. Limera Yayınları sözleşmelerinde manevi haklar daima yazarda kalır; mali haklar yalnızca yayın amacıyla ve şeffaf koşullarla düzenlenir.
Özetle: kitabınız yasal olarak nasıl yayımlanır?
Aşağıdaki sıra, bir kitabın resmi olarak satışa hazır hâle gelmesinin genel akışıdır. Bir yayıneviyle çalışıyorsanız 1–4. adımları yayınevi sizin adınıza yürütür.
Yayımcı sertifikası alın (Telif Hakları Genel Müdürlüğü) — veya sertifikalı bir yayıneviyle çalışın.
Yayın Standartları ve Derleme Bilgi Sistemi’nde yayıncı kaydı oluşturun.
Kitabınız için ISBN başvurusu yapın; künye ve barkod bilgilerini alın.
Baskı adedi kadar bandrol başvurusu yapın (ISBN zorunludur) ve bandrolleri temin edin.
Kitabı basıp her nüshaya bandrol uygulayın; künyeye ISBN’i işleyin.
Dağıtım ve satışa başlayın; telif haklarınız sözleşmeyle güvence altında olsun.
Sıkça Sorulan Sorular
ISBN almak zorunda mıyım?
Kitabınızı satışa sunacak veya dağıtıma sokacaksanız pratikte evet. ISBN olmadan kitabınız pazaryerlerinde, kitapçılarda ve kütüphane sistemlerinde tanımlanamaz; ayrıca 31 Ocak 2023’ten bu yana bandrol başvurusu için ISBN zorunludur. Yalnızca kişisel/özel bir baskı yapıyorsanız ISBN almadan da basabilirsiniz, ancak bu kitap resmi olarak satılamaz.
ISBN ve bandrol için yazar mı yoksa yayınevi mi başvurur?
Bir yayıneviyle çalışıyorsanız ISBN, yayıncı sertifikası ve bandrol işlemlerini yayınevi kendi adına yürütür; sizin ayrıca başvurmanıza gerek kalmaz. Kendi kitabınızı kendiniz basıyorsanız “yayımcı” olarak kaydolmanız, sertifika almanız ve başvuruları kendiniz yapmanız gerekir.
Telif hakkımı almak için bir yere kayıt yaptırmam gerekir mi?
Hayır. Telif hakkı, eseri yarattığınız an kendiliğinden doğar; kayıt veya ücret şart değildir. İsterseniz ispat kolaylığı için eserinizi Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nde kayıt-tescil ettirebilirsiniz, fakat bu zorunlu değildir.
E-kitabımın ayrı bir ISBN’i olmalı mı?
Evet. Her farklı format ayrı bir ISBN taşır. Aynı kitabın basılı, e-kitap ve ciltli sürümleri için ayrı ISBN’ler alınır.
Bandrol ücretini kim öder ve neye göre hesaplanır?
Bandrol, baskı adedi kadar alınır ve ücret baskı sayısına göre hesaplanır. Bir yayıneviyle çalışıyorsanız bu maliyet genellikle yayın paketinizin içinde tanımlıdır; kendi basımınızda ise doğrudan siz ödersiniz.
ISBN, bandrol ve resmi süreçlerle tek tek uğraşmadan kitabınızı yayımlatmak ister misiniz? Limera Yayınları olarak tüm bu adımları sizin adınıza, şeffaf biçimde yürütüyoruz.