Kısaca kilit noktalar
Yayınevi tipini (geleneksel / hibrit / self-publishing) baştan anlayın.
Referans, dağıtım gücü, süreç şeffaflığı ve telif raporlaması en kritik seçim kriterleridir.
Sözleşmede: devredilen haklar, süre/fesih, telif oranı, maliyetler ve baskı adedi net olmalı.
Manevi haklar daima yazarda kalır; belirsiz maliyet ve süresiz hak devri kırmızı bayraktır.
Kitabınızı emanet edeceğiniz yayınevi, yazarlık yolculuğunuzun en önemli kararlarından biridir. Doğru seçim, eserinizi profesyonelce hayata geçirir ve size adil bir ortaklık sunar; yanlış seçim ise hem maddi hem manevi olarak yıpratır. İyi haber, karar vermenin belirli ve öğrenilebilir kriterleri olmasıdır. Bu rehberde yayınevi tiplerini, seçerken bakmanız gereken noktaları, sözleşmede kritik maddeleri ve dikkat etmeniz gereken uyarı işaretlerini sade bir dille açıklıyoruz.
Yayınevi tiplerini tanıyın
Her yayınevi aynı modelle çalışmaz. Kararınızı doğru vermek için önce hangi modelle karşı karşıya olduğunuzu anlamanız gerekir.
Geleneksel yayınevi: Eseri değerlendirir, uygun bulursa üretim maliyetlerini üstlenir ve satıştan yazara telif öder. Seçicidir; her dosyayı kabul etmez.
Katkı paylı / hibrit model: Üretim maliyetlerinin bir kısmı yazar tarafından karşılanır; buna karşılık daha yüksek telif ve daha hızlı yayın sunulabilir. Şeffaf olduğu sürece meşru bir modeldir.
Kendi imkânıyla yayımlama (self-publishing): Yazar tüm süreci ve maliyeti kendisi yönetir. Kontrol tamdır, sorumluluk da öyle.
Yayınevi seçerken nelere bakmalısınız?
Bir yayıneviyle görüşmeden önce ve görüşme sırasında şu başlıkları netleştirin. Bunlar, ciddi bir yayınevini amatör bir girişimden ayıran temel sinyallerdir.
Referanslar ve katalog: Daha önce hangi kitapları yayımlamışlar? Bu kitaplar pazaryerlerinde ve kitapçılarda gerçekten bulunuyor mu?
Süreç şeffaflığı: Editörlük, kapak, mizanpaj, ISBN, baskı ve dağıtım adımlarını ve takvimini yazılı olarak açıklıyorlar mı?
Dağıtım gücü: Kitabınız nerelerde satışa sunulacak? Online pazaryerleri, kitapçılar ve kütüphaneler kapsanıyor mu?
İletişim ve erişilebilirlik: Sorularınıza net, yazılı ve zamanında yanıt veriyorlar mı?
Telif ve raporlama: Telif oranı nedir, satışlar nasıl ve hangi sıklıkla raporlanıyor?
Sözleşmede dikkat edilecek kritik maddeler
Yayın sözleşmesi, ilişkinizin çerçevesidir. İmzalamadan önce her maddeyi okuyun; anlamadığınız bir yer varsa mutlaka sorun. Aşağıdaki maddeler en çok dikkat gerektirenlerdir.
Devredilen haklar: Sözleşme mali hakları “devir” mi ediyor yoksa “lisans” mı veriyor? Manevi haklar (eser sahipliği) her hâlükârda sizde kalmalıdır.
Süre ve fesih: Sözleşme kaç yıl geçerli? Süre sonunda haklar size geri döner mi? Hangi koşullarda fesih hakkınız var?
Telif oranı ve hesaplama: Telif net satış üzerinden mi, liste fiyatı üzerinden mi hesaplanıyor? Oran ve ödeme dönemleri net mi?
Maliyetler: Yazardan herhangi bir ücret talep ediliyorsa neyi kapsıyor? Kapak, editörlük, baskı adedi kaleme kalem yazılı mı?
Baskı adedi ve yeni baskı: İlk baskı kaç adet? Yeni baskı kararı nasıl ve kimin onayıyla veriliyor?
Tanıtım yükümlülükleri: Yayınevi tanıtım için ne yapacak? Bu, sözleşmede somut olarak yer alıyor mu?
Uyarı işaretleri (kırmızı bayraklar)
Aşağıdaki durumlardan biriyle karşılaşıyorsanız yavaşlayın ve daha çok soru sorun. Ciddi bir yayınevi bu noktalarda şeffaf davranır.
“Herkesi basarız, eseriniz harika” gibi ölçüsüz ve koşulsuz övgüler.
Maliyetlerin belirsiz, sözlü veya “sonra konuşuruz” şeklinde bırakılması.
Manevi hakların da devrini isteyen ya da süresiz/geri dönüşsüz hak devri dayatan maddeler.
Yazılı sözleşme vermekten kaçınma veya aceleye getirme.
Basılan kitapların gerçekte dağıtılmadığı, yalnızca yazara satıldığı bir model.
Karar vermeden önce izleyeceğiniz yol
Aşağıdaki sıra, sağlıklı bir yayınevi kararı için pratik bir akıştır.
Yayınevinin kataloğunu ve kitaplarının satışta olup olmadığını inceleyin.
Süreç, takvim ve maliyetleri yazılı olarak isteyin.
Telif oranı, süre ve devredilen hakları netleştirin.
Sözleşmeyi baştan sona okuyun; anlamadığınız maddeleri sorun.
Gerekirse birkaç yayınevini aynı kriterlerle karşılaştırın.
İçinize sinen, şeffaf ve yazılı taahhüt veren yayıneviyle ilerleyin.
Sıkça Sorulan Sorular
İyi bir yayın sözleşmesinde telif oranı ne olmalı?
Tek bir “doğru” oran yoktur; model, maliyet paylaşımı ve baskı adedine göre değişir. Önemli olan oranın net yazılması, hangi tutar (net satış mı, liste fiyatı mı) üzerinden hesaplandığının belli olması ve satışların düzenli raporlanmasıdır. Limera Yayınları, net kâr üzerinden %50 telif ve dönemsel, resmi satış raporuna dayalı ödeme uygular.
Yayınevi benden ücret isterse bu kötü bir işaret mi?
Zorunlu olarak değil. Katkı paylı/hibrit modeller, maliyetler şeffaf ve yazılıysa meşrudur. Sorun, ücretin belirsiz olması, karşılığında ne verildiğinin yazılmaması veya basılan kitabın gerçekte dağıtılmamasıdır. Neyin ne için istendiğini kalem kalem görmek hakkınızdır.
Manevi haklarımı devretmem gerekir mi?
Hayır. Manevi haklar (eser sahibi olarak anılma, eserin bütünlüğünün korunması) devredilemez ve her zaman yazarda kalır. Sözleşmede yalnızca mali hakların yayın amacıyla düzenlenmesi beklenir; manevi hak devri isteyen bir madde uyarı işaretidir.
Sözleşme süresi dolunca haklarım geri döner mi?
İyi bir sözleşmede evet. Süre, fesih koşulları ve süre sonunda hakların yazara dönmesi açıkça yazılmalıdır. Süresiz veya geri dönüşsüz hak devri talep eden maddelere dikkat edin.
Limera Yayınları olarak süreci, takvimi ve telifi baştan yazılı ve şeffaf biçimde paylaşırız. Dosyanızı gönderin; koşulları birlikte netleştirelim.